"10 parmak yazmayı kaç günde öğrenirim?" Bunu arıyorsanız aslında bir rakam istiyorsunuz, o yüzden en baştan söyleyelim: günde yarım saat düzenli çalışan biri temel düzeni iki ila dört haftada oturtur, ekrana hiç bakmadan akıcı yazmaya ise çoğunlukla iki üç ayda ulaşır.
Ama o rakam, bu hikâyenin en önemsiz parçası. "Ne kadar sürer" sorusunun asıl cevabı bir takvimde değil, sürecin kendisinde. İlk hafta neden eskisinden daha kötü yazarsınız, hangi gün her şeyi bırakmak istersiniz, "plato" denen o görünmez duvara ne zaman toslarsınız? Öğrenenle bırakanı ayıran şey, işte bunları önceden bilmek.
"21 günde öğren" başlıklarının size söylemediği şey
İnternette dolaşan "şu kadar saatte 10 parmak" rakamları tümüyle yanlış değil ama eksik. Genelde söylenen ölçü kabaca 70-110 saat pratik; yani günde yarım saatle bir ayı, günde bir saatle iki ayı bulur. Bunlar bilimsel bir ölçüm değil, kabaca yuvarlanmış tahminler. Asıl sorun, bu rakamların hepsinin altında üç tane sessiz varsayımın yatması:
- Her gün çalıştığınız (haftada üç gün değil).
- Baştan doğru parmaklarla yazdığınız, yani eski iki parmak alışkanlığınıza geri kaçmadığınız.
- Ve en önemlisi, moralinizin bozulduğu yerde bırakmadığınız.
Bu üçü tutarsa rakamlar gerçekçi olur. Tutmazsa "bir ay" dediğiniz şey altı aya yayılır, hatta hiç bitmez. O yüzden kafanızı bir hedef güne takmayın; sürecin nasıl hissettireceğini bilmek çok daha çok işinize yarar. Çünkü insanı asıl pes ettiren şey yavaşlık değil, yavaşlamayı hiç beklemiyor olmaktır.
İlk iki hafta: işler önce kötüye gider
Kimsenin söylemediği gerçek bu. Hâlihazırda iki parmakla bakarak makul bir hızda yazıyorsanız, 10 parmağa geçtiğiniz ilk günlerde hızınız düşer, hem de hatırı sayılır ölçüde. Dün 40 yazan biri bugün 15-18'e inebilir, ekrana bakmadığı için harfleri arar, sürekli yanlış tuşa basar.
Bu bir başarısızlık değil; beyniniz yeni bir yol döşüyor. Eski refleksiniz hâlâ baskınken yenisini kuruyorsunuz, iki sistem birbirine karışıyor. İnsanların büyük kısmı tam burada, üçüncü gün civarında "ben bu işi beceremiyorum" deyip vazgeçiyor. Oysa bu çukur geçici; düzenli çalışırsanız beşinci, yedinci günden sonra toparlamaya başlar. Geçici yavaşlamayı ayrı bir yazıda enine boyuna ele aldık. Konu sizi şu an endişelendiriyorsa 10 parmağa geçince yazma hızının neden düştüğünü okuyun.
Kaba bir fikir vermesi için tipik haftalık seyir şöyle (kişiden kişiye değişir, garanti değil):
- İlk iki haftada sadece ana sıraya çalışırsınız; parmaklar F-G-H-J üzerinde oturur, göz hâlâ klavyede, hız 10-15 WPM'e iner ve bu normaldir.
- Üçüncü, dördüncü haftada üst ve alt sıralar eklenir, 20-30 WPM bandına çıkarsınız ve tek tük kelimelerde gözünüzü kaldırdığınızı fark edersiniz.
- Beşinci haftadan itibaren akıcılık başlar, 30-45 WPM görürsünüz; çoğu harfi artık bakmadan buluyorsunuzdur, sizi yavaşlatan şey sayılar ve noktalamadır.
- Üçüncü, dördüncü ay civarında 45-60 WPM'e oturursunuz ve 10 parmak artık sizin "normal" yazma şekliniz olmuştur.
Yolda iki tıkanma var: 30 ve 50
Eğri düz bir çizgi gibi yukarı gitmez. İki yerde takılırsınız ve bunları bilmek, geldiklerinde panik yapmanızı önler.
İlk duvar 30 WPM civarı. Burada beyniniz tuşların yerini ezberlemekten çıkıp refleks hâline getirmeye çalışıyor. Sıkıcı bir dönemdir, ilerleme durmuş gibi gelir. Burada hızlanmaya çalışmak işe yaramaz; aynı kısa pratikleri sabırla tekrarlamak gerekir.
İkinci duvar 45-55 WPM civarı, ve daha farklı bir sınırdır: parmak bağımsızlığı ve sık kullandığınız kelime kalıplarının sınırı. Çoğu yetişkin gündelik hayatta tam burada konaklar, ki bu kötü bir yer de değil; 50 WPM günlük işlerin neredeyse hepsini rahatça çevirir. Daha yükseğini istiyorsanız iş artık zayıf tuşlarınızı hedeflemeye, pratik ekranındaki adaptif egzersizlere kalır.
Türkçe klavye süreyi neden biraz uzatır
İngilizce öğrenme bloglarındaki süreleri okurken bir şeyi unutmayın: onlar 26 harfle uğraşıyor. Sizin ayrıca ç, ş, ğ, ı, İ ve sağ alt köşedeki AltGr'li karakterler var. Bu tuşların kas hafızası, sıradan harflerden haftalar sonra oturur; ilk aylarda en çok onlarda takılırsınız.
Bir de düzen kararı var: F klavye mi Q klavye mi kullanacağınıza en baştan karar verin ve ona sadık kalın. İkisi arasında gidip gelmek öğrenme süresini ikiye katlar. En baştan F klavye öğrenmeye niyetliyseniz F klavye parmak yerleşimi rehberi, Q'da kalacaksanız Q klavye parmak yerleşimi rehberi işinizi görür.
İnsanlar tam olarak nerede bırakıyor
Çoğu kişi tam olarak üç noktada pes ediyor. Geldiklerinde ne yapacağınızı şimdiden bilin.
Birincisi, az önce anlattığım üçüncü gün çukuru. Hız düşer, sinir bozulur. O hafta hıza hiç bakmayın; tek derdiniz doğru parmak ve gözünüzü kaldırmamak olsun.
İkincisi, 30 WPM platosu. İlerleme durmuş gibi gelir. Burada seansları uzatmak değil sıklaştırmak işe yarar: günde 15 dakika, ama her gün.
Üçüncüsü ve en sinsisi, acil bir işe dönmek. Bir e-postayı yetiştirmeniz gerekir, farkında olmadan eski iki parmağınıza kaçarsınız ve o gün öğrendiğiniz şey buharlaşır. Çaresi şu: gerçek yazışmalarınızı 10 parmağa geçirin ama bunu acelesi olmayan günlerde yapın. Teslim baskısı varken eskiye dönün, baskı yokken yenisinde diretin.
Hızınızı ölçmeye ne zaman başlamalı?
Pek çok kaynağın aksine bir tavsiye vereyim: ilk iki hafta hızınızı hiç ölçmeyin. O dönemde çıkan düşük rakam moralinizi bozar ve sizi yanlış hedefe, erkenden hızlanmaya iter. İlk iki hafta tek ölçütünüz şu olsun: doğru parmağı kullandım mı, gözümü kaldırdım mı?
Ana sıra refleks hâline gelince ölçmeye başlayın; o zaman da haftada bir kez, hep aynı koşullarda. Klavye hız testini bir pusula gibi okuyun: önemli olan bugünkü rakam değil, geçen haftaya göre gittiğiniz yön. Rakamların ne anlama geldiğini merak ediyorsanız WPM nedir, nasıl ölçülür yazısı işi netleştirir.
"Bu yaştan sonra olur mu?"
Olur. Otuzundan, kırkından sonra başlayanların en büyük korkusu "geç kaldım" düşüncesidir ve bu büyük ölçüde yersiz. Yetişkinler de pekâlâ öğrenir; üstelik oturup düzenli çalışma disiplinini çoğu zaman daha rahat kurarlar. Belirleyici olan yaş değil, tutarlılık. Günde 20 dakika otuz gün, haftada bir 3 saatlik maratondan neredeyse her zaman daha iyi sonuç verir; çünkü motor beceri seanslar arasındaki dinlenmede, hatta uykuda pekiştiği düşünülür. Ara verdiğiniz değil, biriktirdiğiniz şey kalıcı oluyor.
Sizin bitiş çizginiz nerede?
"Öğrendim" diyebileceğiniz nokta, ne için öğrendiğinize bağlı. Sırf günlük yazışma ve okul işleri için %95 doğrulukla 50-60 WPM zaten fazlasıyla yeter; çoğu kişi buna iki üç ayda varır. İşi yazıya dayanan meslekler (veri girişi, sekreterlik, yazılım) 60-80 WPM ister, bu da birkaç ay daha pratik demek. Katiplik sınavına çalışıyorsanız hedef daha nettir: 3 dakikada 90 doğru kelime, yani net 30 WPM. Bu rakamın neden 90 WPM ya da 270 kelime olmadığını katiplik sınavı kaç WPM eder yazısında, sınava özel bir takvim isterseniz 6 haftalık hazırlık programını inceleyin.
Hangi çizgi sizinki olursa olsun, işe başlamanın en temiz yolu bir yapıya bağlı kalmaktır. Tekniği sıfırdan oturtmak için 10 parmak yazma başlangıç rehberini okuyun, sonra Hızlı Parmak derslerini günlük kısa seanslar hâlinde takip edin. Takvimi unutun; bir hafta sonra dünden hızlı olun, yeter. Gerisi kendi kendine birikiyor.
