Zabıt kâtipliği uygulamalı klavye sınavına hazırlanan adayların çoğu, sınavın kurallarını forum başlıklarından ya da birbiriyle çelişen bloglardan öğrenir. Oysa bu kuralların büyük bölümü resmi metinlerde açıkça yazılıdır. Bu yazı, sınavın kurallarını Adalet Bakanlığı Memur Sınav, Atama ve Nakil Yönetmeliği ve Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü'nün yayımladığı uygulamalı sınav değerlendirme kriterlerine dayanarak özetler.
Önce önemli bir uyarı: Kurallar zaman içinde değişir. Yönetmelik en son 30 Mayıs 2025 tarihinde güncellendi ve geçici madde gereği, her ilan kendi duyuru tarihindeki kuralları uygular. Aşağıda güncel (2025) kuralları temel alıyor, eski ilanlardan farklı olan noktaları ayrıca belirtiyoruz. Başvuracağınız ilanın kendi metnini ve PGM'nin o döneme ait değerlendirme kriterlerini mutlaka kontrol edin.
Sınav formatı: 3 dakika, ekrandan bakarak yazma
Uygulamalı sınav, dikte (sesli okuma) değildir; ekranda beliren bir metni bilgisayarda yazmaya dayanır. Temel format şudur:
- Süre 3 dakikadır (180 saniye).
- Metin, Bilgi İşlem Genel Müdürlüğü'nün geliştirdiği klavye programıyla ekranda gösterilir ve program metni otomatik olarak yukarı kaydırır.
- Metni komisyon seçmez; sistem, önceden hazırlanmış metinler arasından otomatik seçer.
- 2025 kriterlerine eklenen bir not gereği, ekran yerine basılı metinden yazmak isteyen adaylara sınav öncesinde fiziki çıktı verilmez — herkes ekrandan yazar.
Geçme eşiği: 3 dakikada 90 doğru kelime
Yönetmeliğin belirlediği eşik, bilgisayarla üç dakikada yanlışsız ve tekrarsız en az 90 doğru kelime yazmaktır. Bu eşik sabit bir kelime sayısıdır; net 30 WPM'e denk gelir. "90 WPM" veya "270 kelime" gibi ifadeler yanlıştır — bu hesabın ayrıntısını katiplik sınavı kaç WPM, 90 kelime kaç WPM eder yazımızda adım adım açıkladık.
Önemli bir nokta: 90 doğru kelime yalnızca geçme eşiği değil, aynı zamanda sıralama ölçütüdür. Başarılı adaylar en çok doğru kelime yazandan başlayarak sıralanır ve ilan edilen kadronun genellikle üç katı aday sonraki aşamaya çağrılır. Yani amaç sadece 90'ı geçmek değil, olabildiğince çok doğru kelime yazmaktır.
İki eleme barajı: hata oranı ve atlanan kelime
90 kelimeyi yazmış olsanız bile, iki "anlam bütünlüğü" barajından birine takılırsanız sınav başarısız sayılır:
- Hata oranı barajı: Yanlış yazılan kelime sayısının, toplam yazılan kelimeye oranı %25'i geçemez.
- Atlanan kelime barajı: Güncel (2025) kurala göre toplam 22 ve üzeri kelime atlanması elemedir. Bu sayı 2022 ve öncesi ilanlarda 14 idi; başvuracağınız ilanın kendi kriterine bakın.
Bu iki kural, "hızlı ama özensiz" yazmayı cezalandırır: metni gelişigüzel atlayarak öne geçmeye çalışan aday, atlama barajına takılır.
"Doğru kelime" nasıl sayılır? Hata türleri
Bir kelimenin doğru sayılması için tüm karakterlerinin eksiksiz ve doğru olması gerekir. Tek bir hata kelimenin tamamını geçersiz kılar. PGM kriterlerinde tanımlı başlıca hata türleri, her biri bir kelime hatası sayılacak şekilde şöyledir:
- Fazla vuruş: "adalet" yerine "adalett".
- Eksik vuruş: "adalet" yerine "adale".
- Harf yer değiştirme: "adalet" yerine "adalte".
- Karakter hatası: metne ait olmayan bir karakter eklemek.
- Kelime birleştirme / kelime bölme: iki kelimeyi bitiştirmek ya da bir kelimeyi bölmek.
- Fazla boşluk.
İki istisna vardır: süre bitiminde yarım kalan son kelime hata sayılmaz; atlanan kelime de tek başına hata sayılmaz (ancak yukarıdaki atlama barajı geçerlidir). Hangi kelimelerin sık geçtiğini ve hangi geçişlerin zorladığını veriyle görmek için 100 katiplik metni analizi yazımız ayrıntılı bir harita sunar.
İmla: küçük harf ve noktalama yok
Sınav metinleri ekrana küçük harflerle, noktalama işareti ve paragraf kullanılmadan gelir. Aday ekrandaki metne birebir sadık kalmalıdır:
- Metinde olmayan noktalama, rakam veya büyük harf eklemek hata sayılır.
- 2025 ilanına göre değerlendirme yapılırken büyük/küçük harf ve noktalama işaretleri zaten dikkate alınmaz; çünkü metin baştan imlasızdır.
Pratik sonuç: alışkanlıkla cümle başını büyük harfle başlatmak ya da otomatik düzeltmenin araya noktalama sokması, gereksiz kelime hatalarına yol açar. Bu yüzden prova yaparken de imlasız, küçük harfli metinlerle çalışmak gerekir.
Silme tuşu (backspace) kullanılır mı?
Bu, en çok sorulan ve en çok yanlış anlatılan kuraldır. Dürüst cevap şudur: resmi değerlendirme kriterleri ve yönetmelik, silme tuşu hakkında hiçbir hüküm içermez. Yani "silme tuşu kategorik olarak yasaktır / kilitlidir" diyen kaynakların resmi bir dayanağı yoktur.
Pratikte adayların bildirdiği gerçek şudur: sınav programı hatalı vuruşları kaydeder, dolayısıyla silip yeniden yazmak çoğu durumda puanı kurtarmaz ve yalnızca değerli saniyeleri harcar. Bu yüzden hazırlık stratejisi, "silme tuşu olmadan, ilk seferde doğru yazmak" üzerine kurulmalıdır. Ama "tuş tamamen kilitli" gibi kesin bir ifadeyi resmi kaynak olarak sunmaktan kaçının; başvuracağınız ilanın sınav talimatını okuyun.
F klavye mi, Q klavye mi?
Güncel (2025) ilana göre aday, uygulamalı sınavda F ya da Q klavyeden istediğini seçebilir; seçim sınav sırasında yapılır ve ayrı bir F klavye sertifikası şartı yoktur. Hangisinin sizin için daha uygun olduğuna karar verirken F klavye mi Q klavye mi: hangi düzen daha verimli karşılaştırmamız yol gösterir. Türkçe metinlerin harf sıklığına göre tasarlandığı için uzun hukuki metinlerde F klavye genellikle avantajlıdır, ancak halihazırda Q'da hızlıysanız sınava kadar düzen değiştirmek riskli olabilir.
Sınav günü prosedürü
- Sınav sonunda iki nüsha sonuç tutanağı düzenlenir; aday ve görevli imzalar, bir nüsha adaya verilir.
- Elektrik veya internet kesintisi gibi teknik bir sorunda aday başka bir grupta yeniden sınava alınabilir.
- Ancak programı adayın kendisi kapatırsa sınav geçersiz sayılır ve tekrar hakkı doğmaz.
Kurallara göre nasıl çalışmalı?
Kuralların doğal sonucu, hazırlık stratejisini doğrudan belirler:
- Doğruluk önce gelir. Düzeltme puanı kurtarmadığı ve tek hata bütün kelimeyi götürdüğü için, hız değil "ilk seferde doğru" hedeflenmelidir.
- İmlasız çalışın. Küçük harfli, noktalamasız metinlerle prova yapın; katiplik sınavı provası tam olarak bu formatta çalışır ve atlanan kelime ile net WPM'i gösterir.
- Atlama alışkanlığından kaçının. Atlama barajı nedeniyle "zor kelimeyi atlayıp devam etme" refleksi tehlikelidir; ritmi koruyun.
- Zayıf tuşları hedefleyin. Adaptif pratik sık hata yaptığınız geçişleri öne çıkararak doğruluğu yükseltir.
- Plana bağlı kalın. Haftalık bir yol haritası için 6 haftalık hazırlık programı ve genel başvuru bilgisi için katip nasıl olunur rehberimize bakın.
Sık Sorulan Sorular
Katiplik sınavında silme tuşu yasak mı?
Resmi kriterlerde silme tuşuyla ilgili bir hüküm yoktur. Uygulamada hatalı vuruşlar kaydedildiği için düzeltme çoğu zaman puanı kurtarmaz; bu nedenle "silme tuşu yokmuş gibi" çalışmak en güvenli yaklaşımdır. Kesin kural için ilanın sınav talimatını okuyun.
Katiplik sınavında kaç kelime atlarsam elenirim?
Güncel (2025) kurala göre toplam 22 ve üzeri kelime atlamak elemedir. Ayrıca yanlış kelime oranının %25'i geçmesi de elemedir. Bu sayı eski ilanlarda (2022 ve öncesi) 14 idi.
Sınav metni imlalı mı imlasız mı?
İmlasızdır. Metin küçük harflerle, noktalama ve paragraf olmadan gelir. Metinde olmayan büyük harf, noktalama veya rakam eklemek hata sayılır.
Katiplik sınavında F mi Q mu klavye kullanılır?
Güncel ilana göre aday sınav sırasında F veya Q'dan istediğini seçebilir; sertifika şartı yoktur.
Katiplik sınavını geçmek için kaç doğru kelime gerekir?
3 dakikada en az 90 doğru kelime. Bu net 30 WPM'e denktir ve aynı zamanda sıralama ölçütüdür: daha çok doğru kelime, daha yüksek sıra demektir.
Sonuç
Katiplik uygulamalı sınavının kuralları sanıldığı kadar belirsiz değildir: 3 dakikada 90 doğru kelime, %25 hata ve (güncel ilanlarda) 22 atlanan kelime barajı, küçük harfli imlasız metin ve serbest F/Q seçimi. Silme tuşu gibi tartışmalı konularda resmi metin sessizdir; bu yüzden hem güvenilir kaynaklara hem de başvurduğunuz ilanın kendi talimatına bakmak en doğrusudur. Kuralları bilen aday, pratiğini doğru hedefe göre kurar: hız değil, hatasız ve atlamasız tempo.